Pessoas contentes com Fasile21

Fasile21 por Esperantoj
B. Egon Breitenbach kaj Kunhelpantoj


Fasi Frazike / Facila Gramatiko
Kion Diras Preso kaj Personoj
Demandoj kaj Respondoj
Esperanto versus Fasile21
Konu mian historion, samideano!



Ne nur Rajto, sed Devo!


Balduino Breitenbach
Kreanto de Fasile21


 Fakto:
6.909 vivantaj lingvoj.*
Loghantaro: 7 bilionoj.
 Urghe: Egaleco en la Komunikighado.
*
Ethnologue, 16th Edition, Raymond G. Gordon Jr., Editor.

 Certeco pri monda komprenigho en la tria jarmilo.
Plenumo de Universala Deklaracio pri Homaj Rajtoj.
 Pensu. Diskutu. Faru.
 Ebligu!

 

 


Fasi Frazike
Facila Gramatiko

1. Fonologio


1.1. Prononcado

Ĉiu litero korespondas preskaŭ ĉiam al sama sono, permesante variadojn kiuj ne subfosas la efikecon de komunikado.
Ekzistas nenia distingo en vokala longeco, kaj la lingvo ne rekonas diferencon inter naza aŭ buŝa vokaloj. 
Sekve, ĉiu vorto estas legata kiel estas skribita.
Kiam ni aŭdas vorton il Fasile21, ni scias kiel gin skribi.

1.2. La literoj kaj iliaj sonoj

Letero

Prononcado

Nomo

Ortografio

a

a lfe

a

a alfe

b b eli be be alfe
d d ek le de alfe
e e rge e e alfe
f f asi fe fe alfe
g g uto ge ge alfe
h h avi he he alfe
i i nko i i alfe
j j ovi je je alfe
k k ato ke ke alfe
l l ume le la alfe
m m ano me me alfe
n n ovi ne ne alfe
o o rdo o o alfe
p p ove pe pe alfe
r r ide re re alfe
s s oli se se alfe
t t rin te te alfe
u u rso u u alfe
v v olde ve ve alfe
w w kaw ew ew alfe
x x xes xe xe alfe
y kay ey ey alfe
z z ere ze ze alfe
 

1.3. Diftongoj

ay : Kiel aj en 
ey : Kiel ej en ejo
oy : Kiel oj en ovoj
uy : Kiel uj en ujo
aw : Kiel aw en kaw
ew : Kiel eŭ en Ewre
ow : Kiel oŭ en ow 


1.4. Akcento

Por pli bona kompreno kaj natura tono, streso falas:

1. En la antaŭlasta silabo vortoj finiĝas per vokalo (a / e / i / o / u) aŭ duon-vokalo (w kaj y), kiel "alte" aŭ "alfey";
2. En la lasta silabo vortoj finiĝas per konsonanto, kiel "dagasan".

Silabo sur kiu la akcento ne falas estas same grava. En la angla, ekzemple, ĝi ofte malsukcesas prononci la silabon sur kiu la akcento ne falas. Zorgu tamen prononci ĉiun sonon klare. Ĉiu silabo estas prononcata. Ne ekzistas silentaj literoj en Fasile21.

Ĝenerala regulo: La akcento falas sur la vokalo antaŭ la lasta konsonanto.
Ekzemploj:

Luy naw palas simi linge.
Ili ne parolas la saman lingvon.

Mas beli krome.
Pli bela koloro.

Lume di sune.
Sunlumo.

Keri, va belas!
Kara, vi estas bela!

Brile la din vui vidorey sendas ju tem sele!
La brilo de liaj okuloj kondukas min al la ĉielo!

Masi perfi floru.
La plej perfekta floro.

Beves kafe, plis!
Trinku kafon, bonvolu!

Dagasan hotogas.
Hodiaŭ estas tro varma.

Zasme kantigas la.
Entuziasmo kantigas sin.

La belas.
Ŝi estas bela.

Kaw pluvos dagosan?
Chu pluvos morgaŭ?

Vu estas bela. Ju laykas dansar kay ergar .
Vi estas bela. Mi ŝatas danci kaj labori.

Ju esas palar tem vu, ke date nilan kazis.
Mi devas diri al vi, ke tio neniam okazis.

Ju, isi nistro vitis in rixawi rume.
Mi, eksministro, loĝis en unu ĉambro.

Juy estas mas di fuli evlige.
Ni estas partianoj de integra disvolviĝo.

Manuy  di ol nasey laykus prenar kay prenidar il intenasi linge.
Homoj el ĉiuj nacioj ŝatus kompreni kaj esti komprenataj per internacia lingvo.

Seti planida linge trafas par esprar ol aydey.
Tiu ĉi planlingvo estas kapabla esprimi ĉiujn ideojn.

2. Fraza Ordo

Fasile21 estas centripeta lingvo (ĉef-fina lingvo), tio estas, ke la modifantaj elementoj estas metitaj antaŭ la modifita elemento. La adjektivo do ĝenerale okazas antaŭ la substantivo kiun ĝi kvalifikas.

La kutima ordo de vortoj en frazo estas subjekto-verbo-objekto (SVO), sed ĉi tio ne estas deviga. La SOV kaj VSO tipoj estas ankaŭ permesitaj.

En resumo, en la frazo, vortordo estas arbitra sed, por la evitado de dubo, la temo estas ankoraŭ antaŭ la rekta objekto.

SVO
Marko vidas Maria.

SOV
Marko Maria vidas.

3. Naturo de Vortoj


3.1. Nomoj

Estas kvar gramatikaj sufiksoj por formi la nomojn:

- O por la vira sekso.
Mano: viro

- A por ina sekso.
Mana: virino

- U por gevivtenoj kies sekson ne estas specifa.
Manu: homa (vira aŭ ina).

- E por senvitaj, aĵoj aŭ ideoj.
Home (homa kvalito).

3.1.1. Pluralo

Multnombraj substantivoj estas indikitaj per la aldono de -y morfemo.

manoy : viroj
manay : virinoj
pamuy : gepatroj
alfey : leteroj

3.2. Genroj

En plejmulti lingvoj, difinaj artikoloj estas uzataj kiel protezo, la improvizita solvo uzita por solvi neperfektaĵojn aŭ anomaliojn kiujn gramatiko ne povas solvi. Plinotu ke multaj lingvoj ne uzas artikolon. Tiel, pro efikeco kaj logiko de Fasile21 ni ankaŭ ne bezonas.

Nenia ero estas postulata por fraze kiel "Ju laykas kafe" (Mi ŝatas kafon).
Simile, nenia artikolo estas bezonata antaŭ la nomoj aŭ vortoj uzataj kiel substantivo, aŭ abstraktaj substantivoj aŭ verboj en la infinitivo. 

3.3. Pronomoj

3.3.1. Personaj pronomoj

Ju : mi 
Vu : vi
Lu : li, ŝi
Juy : ni
Vuy : vi
Luy : ili

Oni povas ankaŭ formi genrajn pronomojn uzante taŭgan finaĵon.

Ekzemploj:

Jo: Mi (masklo).
Ja: Mi (ino).


Senanimaj, konkretaj aŭ abstraktaj aferoj, ideoj aŭ konceptoj estas genre neŭtralaj en Fasile21 kaj la pronomo "le" estas aplikata al ili:

Love! Le bonas par ol juy.
Amo. Ĝi estas bona por ni ĉiuj.

Mige. Le bonas par ol juy.
Amikeco. Ĝi estas bona por ni ĉiuj.

3.3.1.1. Pronomoj

Kiam agas en rekta objekto, la persona pronomo restas senŝanĝa, kiel en "Juy lovas la." (Ni ŝin lovas.)

3.3.2. Posedaj pronomoj

Ĉio povas esti transformita en posesiva pronomo aldonante la finaĵon -i (en la rilata senco, sen proprieto) aŭ aldonante -den (kiam ekzistas sento de proprieto).

Ekzemploj:

Jui prefi buke. : Mia plej ŝatata libro (ne proprieto).
Juden privi buke. : Mia privata libro (proprieto).
Vui erge. : Via laboro.
Lai tixine. : Lia lernejo.
Lai tixine. : Lia lernejo.
Juyden vitine. : Nia domo.
Voyi mige. : Via amiko.
Luyden vestey. : Iliaj vestoj.
 

3.4. Adjektivoj


La kvalito de ĉiuj, konkreta aŭ abstrakta, kion ni konas en la universo.
Adjektivoj ĉiam finiĝas per -i, ĉu singularo aŭ pluralo, vira aŭ ina.

Ekzemploj:

Mani : Homa
Beli : Bela
Pami : Patra
Mani kaley : Homaj kvalitoj

Kiam adjektivo rilatas al nomo kiu havas genron, kiel "Pamo" (patro) kaj "Pama" (patrino), ni devas subteni la plenan vorton kaj aldoni -i por adjektivigo.

Ekzemploj:

Pamo: patro ➜ pamoi: patra
Pama: patrino ➜ pamai: patrina

3.4.1. Gradoj de komparo

3.4.1.1. Kompara
- Por esprimi egalecon, uzu la adverbon "el" = kiel:
Beli el Jane ➜ Bela el Jane.

- Por esprimi superecon, uzante la adverbon "mas (ril)" = pli (ol):
Mas beli ril Jane ➜ pli bela ol Jane.

- Por esprimi malsuperecon, uzante la adverbon "min (ril)" = malpli (ol):
Min beli ril Jane ➜ malpli bela ol Jane.
3.4.1.2. Superlativo
- Por la supereco de la superlativo estas uzita "masogi (ril)"
Masogi beli (ril ol manay) ➜ La plej bela (rilate al ĉiuj virinoj).

- Por la superlativo de malsupereco, uzante "minogi (ril)":
Minogi beli (ril ol manay) ➜ La malplej bela (inter ĉiuj virinoj).

3.5. Adverboj

- Adverboj kun fino en -al:
Kaw al? Al ...
Al? ĉar ...
- La tempo-adverboj finiĝas per -an:
Nilan. Olan.
Neniam. ĉiam.

- La kvanto-adverboj finiĝas per -on:
Ogon. Iton.
Multon. iom.

- Loko-adverboj finiĝas per -in:
Olin. Nilin.
Ĉie. Nenien.

- Modalaj adverboj finiĝas per -el:
Forsel. Belel.
Forte. bele.

Adverboj povas esti reprezentataj nur per la radiko, kiel "fors" aŭ "bel", kondiĉe ke la klareco de la frazo restu ne tuŝite.
Kiam adverbo rilatas al nature kreita substantivo, kiel "Pamo" kaj "Pama", retenu la tutan vorton aldonante la sufikson -el por adverbigi ilin. Ekzemple: Pama (patrino) ➜ pamael (patrine).

3.5.1. Gradoj de komparo

3.5.1.1. Kompara
- Por esprimi egalecon, uzu la adverbon "el" = kiel:
Bon el altray ➜ Kiel bone kiel la aliaj.

- Por esprimi superecon, uzu la adverbon "mas (ril)" = pli (da):
Mas forsel (ril Marko) ➜ pli forte (Marko).

- Por esprimi malsuperecon, uzu la adverbon "min (ril) "= malpli (ol):
Min bela vestidi Jova (ril ...) ➜ La junaj malpli bone vestitaj (ke ...)
3.5.1.2. Superlativo
- Por la superlativo de supereco, uzu "masi (ril)".
Masi forsel (ril ol) ➜ Ju plej forte (inter ĉiuj).

- Por la superlativo de malsupereco, uzu "mini (ril)".
Mini bela vestida Jova (ril ...) ➜ la junaj malpli bone vestitaj (ol ...).

3.6. Verboj

- La simple parolaj formoj estas kunmetigo de radikaloj kaj dependas de finaĵoj laŭ modoj kaj tempo.

Modo kaj Tempo
Finaĵo
Ekzemplo
Infinitivo
-ar
Lovar: ami
Nuna indika
-as
Lovas: vi amas
Pasintaj indikaj
-is
Lovis: vi amis
Estonteco
-os
Loves: amu
Kondiĉa
-us
lovus: vi amus
Volitiva
-es
Loves!: Amu!
 

- La gerundio estas formita per aldono de -asi al radikalo:

Lovasi: amanta.

- La pasiva estas formata aldonante -d- anstataŭ -s aktivaj formoj (-ad, -id, -od ... anstataŭ -as-, -is, -os ...), kun la finaĵo -i de la adjektivo:
la lovadi:  Ŝi estas amata
la lovidi:  Ŝi amis
la lovodi:  Ŝi estos amata
la lovudi:  Ŝi estus amita
la lovedi:  Ŝi devas esti amata

3.7. Konjunkcioj

kay kaj
ow : aŭ
kaz ow ... : ĉu ... aŭ
naw naw ... nek ... nek
sed : sed
kaz se
datal : tial
al ĉar
graw : kvankam, malgraŭ ke
taw : antaŭ
til : ĝis
duran : dum

3.8. Prepozicioj

3.8.1. Interrilataj prepozicioj

di : de (apartenanta) Ekzemple : lume di Sune (sunlumo)
daj : de, en (komponado) Ekzemple : igidi daj fere (farita de fero)
don : de (enhavanta) Ekzemple : bevile don ... (vino glaso)
baw : pri
gol : celo (por)
ĝi : uzi, per
kon : kun
xes : ĉe
sen : sen
aw : kontraste, mal
kez : preskaŭ


3.8.2. Prepozicioj de tempo

xes : ĉeesto
posan : post
dan : ek de
tem : al
tilan : ĝis
duran : dum
dagisan : hieraŭ
dagasan : hodiaŭ
dagosan : morgaŭ
antitan : ĵus
positan : baldaŭ
tuyan : tuj
saman : samtempe
 

Kiam oni jam antaŭe uzis vorton indikinte la tempon, ĝi nur aplikas al radiko (sen -an).

Ekzemploj:

til dagosan! : ĝis morgaŭ!
dur dage : dum la tago
pos dagosan : post morgaŭ


3.8.3. Prepozicioj

en : en
sorin : sur, super (de)
posin : malantaŭ
nirin : proksime (al)
saydin : flanke (de)
xesin : ĉe, proksime
krosin : la alia flanko
tawin : antaŭ (de)
apin : supre
destrin : dekstre (de)
goxin : maldekstre (de)
intin : inter
anglin : en la angulo (de)
entin : en, interne (de)
awtin : ekstere, eksteren (de)
subin : sub (de)
tranin : tra
nirin : proksime (de)
tem : al, ĝis
lawin : laŭ longe (de)
sirkin : ĉirkaŭ (de)

Ekzemploj:

Kaw tem vu ivas?
Kien vi iras?

Ju ivos tem Porto Alegre.
Mi iros al Porto Alegre.

Birdo voldis in rume.
La birdo flugis en la ĉambro.

Birdo voldis entin rume.
La birdo flugis en la ĉambron.

Fantu entivas rume.
La infano eniras la ĉambron.

Fantu en rume.
La infano en la dormoĉambro.

La tripis tem Ewre.
Ŝi vojaĝis al Eŭropo.

4. Demanda frazo

La demanda partiklo en Fasile21 estas "Kaw", kaj povas esti uzita:


- Kun nomoj

Kaw u?
Kiu? Kio (i)? (genre neŭtrala)

Kaw u? Kaw i?
Kiu? Kia?

Kaw o?
Ĉu viro?

Kaw e?
Kio?

- Kun adjektivoj

Kaw i?
Kia? Kio kvalito?

- Kun adverboj

Kaw al?
Kial?

Kaw el?
Kiel?

Kaw en?
Kie?

Kaw an?
Kiam?

Kaw on?
Kiom?


Kaw estas uzata ankaŭ por esprimi aliajn aferojn, ekzemple la origino, la komenco, ago, stato, kaj tiel plu.

Ekzemplaj frazoj *:

Kaw in? Setin?
Kie? Tie ĉi?

Kaw loy setinas?
Ĉu ili estas ĉi tie nun?

Naw. Loy setinos.
Ne. ili restos ĉi tie.

Kaw sete elpos?
Ĉu ĉi tio helpos?

Naw. Sete elpawos.
Ne. Ĉi tio malhelpos.

Kaw bukey bonas?
Ĉu la libroj estas bonaj?

Ley bonogi.
Ili estas tre bonaj.

Kaw den vu?
Ĉu ĝi estas via?

Sew, juden.
Jes, estas mia.

Kaw blui?
Ĉu ĝi estas blua?

Naw, blanki.
Ne, blanka.

Kaw vu asbijis?
Ĉu vi edziĝis?

Kaw an genis?
Kiam ĝi komencis?

Dan 1999.
Ekde 1999.

* En Fasile21 ne estas necese uzi helpajn verbojn aŭ adjective kvalifiki.

5. Morfologio

5.1. Leksika komponado

La vorto de la modifanta elementoj estas metitaj antaŭ la modifita elementoj. 
Ekzemple, kombinante "peype" (papero) aŭ "petre" (ŝtono) kun "kale" (kvalito), kreanta la vorton "peypekale" (papero kvalito) kaj "petrekale" (kvalito de la ŝtono).


5.1. Afiksoj

Signifo Ekzemplo
-aj konkreta bevar (trinki) ➜ bev aj e (trinkaĵo)
-at komplementeco vende (vendo) ➜ vendate (aĉeto)
-av ebleco lovar (ami) ➜ lov av i (amebla)
-aw kontraŭo beli (bela) ➜ bela aw i (malbela)
-eb ebleco manjar (manĝi) ➜ manj eb i (manĝebla)
-ig okazigi (fari) beli (bela) ➜ bel ig ar (beligi)
-ij staras (iĝante) jovi (juna) ➜ jov ij ar (juniĝi)X
-ik scienco kemi (kemia) ➜ kem ik e (Kemio)
-il ilo bevar (trinki) ➜ bev il e (glaso)
-in loko tixar (instrui) ➜ tix in e (lernejo)
-ir kolektiva alfe (litero) ➜ alf ir e (alfabeto)
-ĝi diminutivo buke (libro) ➜ buk it e (libreto)
-iv moviĝo sub (sub) ➜ sub iv ar (malsupren iri)
-es imperative dormar (dormi) ➜ dormes (dormu)
-gen komenco dormar (dormo) ➜ dorme gen ar (ekdormi)
-og pli grandiga dore (pordo) ➜ dor og e (pordego)
-or organo vidar (vidi) ➜ vid or e (okulo)
-ul kontinueco palar (paroli) ➜ pal ul e (parolado)
-un frakcio sande (sablo) ➜ sabl un e (sablero)
-ut enhavanta kafe (kafo) ➜ kaf ut e (kafej) ?

Vortprovizo


Iuj verboj
sewigar : permesi
esar : devi
volar : voli
avar : povi
sofar : scii
ivar (tem) : iri (al)
venar : veni
veytar : atendi
espe : espero
fobar : timi
mas volar  : preferi
owumar : ŝanceliĝi
derar : kuraĝi
menar : minacar
finjar : simuli
aprar : aperi
trayar : provi

La sono de bestoj

 
Keti Vose : miaŭo
Dogi Vose : bojado

Nombroj

Kardinaloj

   0 zer
1
un
2
bis
3
trin
4
for
5
pen
6
sis
7
sev
8
ok
9
naf
10
dek
11
dek un
12
dek bis
19
dek naf
20
bisedek
90
nafedek
100
xen
200
bisexen
900
nafexen
1000
mil

135 xen trinedek pen
435 forexen trinedek pen
7435 sev mil forexen trinedek pen
1.000.000 un sisezer
1.003.020.435 un nafezer, trin sisezer, bisedek mil forexen trinedek pen
miliono sisezer (6 zerey)
miliardo nafezer (9 zerey)

Ordo

Simple aldonu -ani post la kardinalo.

Ekzemplo:

trin (tri) trinani mesire (tria jaro)

Bazaj operacioj

5-3 = 2 5 minon 3 as 2
5 + 3 = 8 5 mason 3 as 8
9/3 = 3 ➜  9 divon 3 as 3
5x3 = 15 5 obon 3 as 15

 

 



 

         Speciala kurso de Fasile21 por Esperantoj.

         

         Kion Diras Preso kaj Personoj

        
        
Mi eklernis Fasile21n ĉar mi volis havi personan ideon pri ĝi kaj por konfirmi ĉion kion oni diras pri ĝi. Nun, sendube mi povas aserti ke tiu projekto havas grandan potencon kaj posedas ĉion necesan por atingi siajn internaciajn celojn. La devizo de neŭtraleco, simpleco kaj logiko el kiu ĝi emerĝas lokigas ĝin antaŭ ĉiujn aliajn projektojn de internacia lingvo. Plue, samkiel ĉiuj aliaj lernintoj de Fasile21, mi povas partopreni aktive en la disvolvado kaj en la plibonigo de la projekto.
         Emmanuel Gamache, Montrealo, Kanado

         Komence de ĉi jaro, 2004, mi instalis Internet en mia hejmo. Tial ke mi ĉiam sentis intereson lerni Esperanton (ĝi estis la nura helplingvo kiun mi konis), mi elŝutis kelkajn Esperanto-kursojn el la Reto; sed tuj konstatis ke ĝi estis tre komplika rilate al reguloj (ankaŭ la prononco). Tial mi decidis eltrovi aliajn artefaritajn lingvojn: mi trovis la nomatajn Interlingua kaj Romanova, kiuj estas facile kompreneblaj de la romanidaj-parolantaj homoj, sed ili ne estis destinataj esti lingvo "por ĉiuj nacioj", tial mi daŭrigis la serchadon. Mi trovis Idon: je la ekvido mi supozis ĝin ekstreme aktuala, simpligita Esperanto sed, malgraŭ tio, ĝi ŝajnis malfacile lernebla... Fine kaj preskaŭ hazarde mi trovis Fasile21n kaj ekde la unua momento ĝi montriĝis tre, tre interesa. Ĝi tre plachis al mi, tiom pro ĝia facila kaj konvinka logiko de la vortkonstruo kaj same pro ĝia oportuna prononceblo.          
         Alberto Escribano, Murcia, Hispanio

         Fasile21 estas alloga kaj por-homa. Vi povas lerni Fasile21 dum kelkaj horoj kaj tuj komuniki kun aliaj personoj en la tuta mondo laŭ egalrajtoj. Ekkonu la projekton same kiel mi faris kaj Vi komprenos: krom facila, Fasile21 estas ebla.
        
Márcio Marques Martins, Porto Alegre, Brazilo

         Balduino ekkonis Esperanton kiam li estis 17-jaraĝa kaj estis tiom entuziasma ke, kiam fariĝis 25 jaraĝa, li publikigis verkon pri la lingvo. Laŭ forpaso de la tempo, malgraŭ, Balduino rimarkadis ke Esperanto enhavas malperfektajhojn kiuj malhelpis la realigon de la utopio. Tiam Balduino trudis al si mem la mision ĝin reformi kaj, plie, krei novan lingvon.         
        
Eliane Brum, Zero Hora, Porto Alegre, Brazilo
  
Fasile21 estas unika, kurioza, provoka, defianta, estinto, estanto kaj estonto, inteligenta kaj homara.
         Enio Menezes de Souza, Canoas, Brazilo

        
Antaŭ chio, mi tre ŝatus gratuli Vin pro Via zorgo rilate la kreon de komunikilo laŭ tergloba skalo - estas bezonate kuraĝo kaj Via intenco ŝajnas bonega. Fakte, nuntempe estas kelkaj kondiĉoj kiuj, laŭ mia penso, ŝajnas idealaj por disvastigado de tia projekto; ekzemple, la ebleco komunikiĝadi pere de Internet.      
         M. O., Lisboa, Portugalo

        
Gratulojn pro Via Projekto por Monda Lingvol!!! Mi jam konsideras ĝin fantasta! Ĝi estos granda sukceso! Mi tre ŝatos lerni ĝin.Gilberto Olliari, Canoas, BraziloFasile21, ech en sia nuna formo, ankoraŭ ne tute pretigita, ŝajnas al mi tre facila: ĝi tre plaĉas al mi.         
         S. T. R., Madrido, Hispanio 

          La interesatoj povas partopreni la projekton kaj doni sugestojn por la konstruata lingvo kaj kurikozuloj ankaŭ ne perdas multon kiam lernas kelkajn esencajn konceptojn pri tiu ĉi lingvo deveninta el Esperanto. Konu chi tiun projekton, pri kiu la aŭtoro informas labori jam dum 25 jaroj, kun la intenco proksimigi popolojn de la tuta mondo. 
         Diário de Notícias (gazeto), Portugalio

 


 

                    
      
      Demandoj kaj Respondoj

     Ĉu eblas por homaj estaĵoj krei perfektan lingvon, sen la malfacilaĵoj trovitaj en naturaj lingvoj, kaj celita por ĉiuj homoj?
  Lampadinha
Balduino:

        Absolute. Hodiaŭ personoj vere kleraj ne plu pridisputas la ideon. Tradiciaj lingvoj, kiel la nia kaj ĉiuj aliaj, estis vere empirie kreitaj de la homo mem. Tamen, dum la jarcentoj ili improvizis solvojn antaŭ momentaj bezonoj, atribuante genron al obiektoj, kiel ni vidas en la germanaj kaj latinidaj lingvoj. Aliflanke, la historio montras multnombrajn lingvajn interferojn, ĉu en la rekupero de mortintaj lingvoj, kiel la kazo de la hebrea, por krei la ŝtato de Israelo, la restarigo de la islanda, aŭ la kreo de sanskrito kaj filipina lingvoj...

  
   Adopti mondlingvo ne signifas la finon de la lingvoj kaj kulturoj?

  Lampadinha  Nuna situacio klare kontribuas al la estingo de lingvoj kaj kulturoj (vidu Claude Hagège en Ne al Morto de Lingvoj, 2000). Ni devas konservi ilin per Fasile21 kiel dua lingvo, helpa en kontaktoj kaj internaciaj agadoj, sed planita speciale tiucele.

         La mondo estas unu. En tiu nova scenejo, antaŭ niaj samuloj en aliaj geografioj, ni ne plu kondutos kiaj blinda, surda kaj muta malgraŭ ni kpablas vidi, aŭdi kaj paroli.

     Kia estos tiu mondo kiam ĉiuj povos komuniki tra la inteligenta lingvo?

  Lampadinha
Balduino:

        Ni ne proponas uzi solan lingvon, sed proponas ke personoj adoptu Fasile21 kiel duan lingvon por ebligi komunikado tutmonda kaj inteligenta, Tio estas, ni ne plu estos devigitaj lerni tri, kvar aŭ pli da lingvoj, sed daŭre frustritaj pro ĉiam parta, limigita komunikado. Simple lerni lingvon por pli vaste, inteligenta, kiu funkciuos kiel komuna lingvo por ĉiuj, vera lingva ponto inter popoloj. La plej grava ekzistanta loĝistiko-problemo surtere estos venkita, kiu dum jarcentoj malebligas efikan komunikadon inter individuoj de la specio Homo sapiens.

     Kiom da tempo oni bezonas por lerni Fasile21? Ĉu ĝi estas pli facila ol aliaj lingvoj?

 
Lampadinha
Balduino:

         Kvankam Fasile21 estas la unua lingvo kiu efektive liberigas nin de la infera memorado de vortlistoj kaj senfina kvanto da reguloj, esceptoj kaj senutilaj sinonimoj (avantaĝo kiu permesas akiri grandegan vortprovizon senpene), la tempo por lerni (ni preferas nomimalkovri) dependas de la intereso de la lernanto. Unu tago jam sufiĉas por legi kaj kompreni iujn tekstojn. Fasile21 eble estas almenaŭ dekoble pli facile ol Esperanto kaj kvardekfoje pli facila ol la angla.

     Kiam kaj kie ŝprucis la ideo krei Fasile21?

  Lampadinha
Balduino:

        Post  kiam mi publikigis plurajn artikolojn, speciale en la gazetaro de Porto Alegre, plie, en 1974 mi eldonis A Língua das Nações, la unua libro en la portugala, lingvo speciale kaj tute celinte disvastigi Esperanton.

       En 1990, jam konscia pri tro multaj mankoj identigitaj en Esperanto, mi decidis komenci la studojn por prezenti novan projekton.

                           Outro logo de Fasile21 

     Ĉu eblas por homaj estaĵoj krei perfektan lingvon, sen la malfacilaĵoj trovitaj en naturaj lingvoj, kaj celita por la tuta mondo?

  Lampadinha
Balduino:

        Absolute. Hodiaŭ personoj vere kleraj ne plu pridisputas la ideon. Tradiciaj lingvoj, kiel la nia kaj ĉiuj aliaj, estis vere empirie kreitaj de la homo mem. Tamen, dum la jarcentoj ili improvizis solvojn antaŭ momentaj bezonoj, atribuante genron al obiektoj, kiel ni vidas en la germanaj kaj latinidaj lingvoj.
       
        Aliflanke, la historio montras multnombrajn lingvajn interferojn, ĉu en la rekupero de mortintaj lingvoj, kiel la kazo de la hebrea, por krei la ŝtato de Israelo, la restarigo de la islanda, aŭ la kreo de sanskrito kaj filipina lingvoj ...


     Ĉu vi povas listigi iujn superajn kvalitojn de Fasile21 rilate al Esperanto?

  Lampadinha
Balduino:

        Fasile21 indikas la rektan objekton per praktika, efika kaj krea sistemo.

        En Fasile21 la radikaloj estas monosilabaj, kiel bel.i (bela) kaj lov.e (amo), kiu alportas multajn avantaĝojn en la kreado kaj komponado de novaj vortoj, do pli malgrandaj kaj ne koincidantaj kun antaŭ-ekzistantaj formoj, homonimaj kaj homografaj.

        La verba sistemo en Fasile21 prezentas pli grandajn simplecon kaj kapablon por esprimo, laŭ la principo de rimedo-minimaligo kaj rezulto-maksimumigo.

        Fasile21 ne uzas komplikitajn fonemojn. Nek kombinoj kiuj favoras la uzon de sono protezo. Elparolo en Fasile21 fluas kun maksimuma facileco.

        Neceso, scienco kaj lingvistiko en Fasile21 estas nide, ike, kaj lingike. Komparu kaj konstatu la avantaĝojn. En Esperanto ili estas longaj kaj malfacilaj por multego da personoj.

        Fasile21 indikas pli efike, kaj pli produktive, la genron de la substantivoj, ebliganta antaua rekono de komunaj substantivoj, vivaj estantoj, kaj genroj. Adjektivoj, ĉiam finantaj per -i, ne ŝanĝas laŭ nombro.

La plej granda virto de Fasile21 - Logiko - evitas doloran memoradon de multnombraj esceptoj, sinonimoj kaj ne bezonataj vortoj. Elkompreninte kiel ebligi tiun, ni sukcesis havigi tiun kiun neniu sukcesis per miloj da projektoj: tia strukturo kiu kreeme stimulas deprenon kaj memoradon de vortprovizo kaj "gramatiko" laŭ nekredeble facilaj reguloj.


     Kiel okazis laboro krei Fasile21?

 
Lampadinha Balduino:

          La fundamentoj de nia iniciato originis el nia aktivismo por Esperanto, tiam la plej sukcesa projekto, ĉar ni laboris por tiu celo dum longa tempo, ekde 1967.

        Resume, ni trovis en fakaj verkoj kaj antaŭaj projektoj, krom novaj konceptoj de lingvistaj kaj/au ne lingvistaj aŭtoroj, pri la temo. Serĉinta identigi kunsenton, ni devis apartigi la efikan de la malefikan, forĵetante la neeblan, la fantazion, la troigon, la malestimindan, ktp.

        Ni provis eltrovi orajn grajnojn inter gruzoj. ankaŭ konsulti interreton, post esti elĉerpi koncernan literaturon.

        Fine, ni pretigis plurajn skizojn en ĉiu grava fako: Morfologio, fonologio kaj sintakso, ĉiam kaj nehaltigeble obeema al ekstremaj racieco, universaleco, praktika senco (ĉi lasta pravigas falsajn nelogikismojn).

        En 1999, per eldono de Projeto da Língua Mundial (portugallingve), ni komencis la kolektivan fazon. Kontraste antaŭaj iniciatuloj, kiuj lanĉis pretan aŭ netuŝeblanj laboron, ni prezentis komencan projekton, fakte plibonigita dek kvin jaroj.

     Kia estos tiu mondo kiam ĉiuj povos komuniki tra la inteligenta lingvo?

 
Lampadinha Balduino:

          Ni ne proponas uzi solan lingvon, sed proponas ke personoj adoptu Fasile21 kiel duan lingvon por ebligi komunikado tutmonda kaj inteligenta, Tio estas, ni ne plu estos devigitaj lerni tri, kvar aŭ pli da lingvoj, sed daŭre frustritaj pro ĉiam parta, limigita komunikado. Simple lerni lingvon por pli vaste, inteligenta, kiu funkciuos kiel komuna lingvo por ĉiuj, vera lingva ponto inter popoloj. La plej grava ekzistanta loĝistiko-problemo surtere estos venkita, kiu dum jarcentoj malebligas efikan komunikadon inter individuoj de la specio homo sapiens.





Grafico de progresso

Esperanto versus Fasile21
Komparativa analizo

ESPERANTO

FASILE21
 
Alfabeto
 
28 literoj. 24 literoj.
 

Literoj "ekzotaj"

 
Ĉ ĉ Ĝ ĝ Ĥ ĥ Ĵ ĵ Ŝ ŝ Ŭ ŭ Nenia.
 

Sufiksoj ne oficialaj

 
Granda nombro. 
Jen kelkaj: scopo, atro, atrio, iko, ito, metro, toro, teko, io/ujo/lando, a
ŭ.
Nenia.
 

Rekta objekto

 
Mi aŭskultis Karlon.  
Karlon mi a
ŭskultis.  
Kreas malfacilajn kombinaĵojn kaj 
misformas prononcon de propraj nomoj.
Ju awdis Karlo.
Awdis ju Karlo.
 

Nombro da sinonimoj

 
Granda
ega/granda
tiam/tiutempe
cento/centavo/centimo/cendo
Praktike nenia
ogi
datan
xenune
 

Precizeco de la substantivoj

 
ino
o/vir: vira
ge: pluralo, pli ol unu genro.
Ne ekzistanta en Eo.
o: vira
u: singularo, sen specifa genro  
uy: pluralo, pli ol unu genro
e: ne viva.
 

Distingo vivantoj-ne vivantoj

 
Nenia. Ekzistas.
 

Malfacilaj fonemo-kombinoj

 
Sign, lingv, scienco, psikologio,  sfigmo, absoluta, sporto, strato, kserografio, librojn. Neniaj.
 

Reguloj por vorto-ligoj

 
Konfuzaj kaj mankaj. Klaraj.
 

Nombro da arkaismoj

 
Granda.
omnibuso, a
ŭtomobilo, scienco
Nenia.
base, kare, ike
 

Vorto-provizo kaj efikeco

 
Pli ol 10.000 radikaloj. Meza efikeco. Alta efikeco.
 

Konfuzo (finajhoj kaj sufiksoj)

 
Granda.
kataro, sezono, kolego
Nenia.
ketiro, seze, kono
 

Kohereco kaj vorto-ŝparo

 
eks
anka
ŭ
ankora
ŭ
ej
sezono  
per
dimanĉo
januaro
horloĝo
teksto
gramatiko
isi
kayon
kayan
in
seze
il
unani dage
unani mese
anile
frazire
frazike
 

Simpleco kaj ŝparo

 
taŭro, vir-bovo, bovo, bovino bovo, bovo, naw ferti bovo, bova
   

Minimumigo

 
kurteno, ŝtrumpo, ganto
Multaj vortoj lernendaj.
vindi vebe, futi veste, kiri veste
Vortoj simple kreitaj.
 

Korelativaro

 
Kial? ĉar ...
Kiam? Nun.
Tiam kaj Tiutempe.
Kontra
ŭ-dira, ne kompleta.
Kaw al? Al ...
Kaw an? Setan
Datan
Pli ampleksa, kohera kaj logika.
 

Interparola klareco

 
sur-sub
ĉi-ti
Kreas konfuzon.
sor-sub
set-dat
Evitas konfuzon.
 

Reguloj por skribado-verkado

 
Ne precizaj. Klare proponitaj.
 

Adapto-ebleco

 
Personaj pronomoj prezentas saman limitecon de la angla-lingvo. Pronoma sistemo ege esprimopova, taŭga por komunikado laŭ paradigmoj de aliaj lingvistikaj grupoj.
 

Tuja kompreno

 
miaŭo
bojo
cento/centavo/centimo/cendo
Brazilo
dimanĉo
januaro
teksto
keti vose
dogi vose
xenune
BR-nase
unani dage
unani mese
frazire
 

Vortaro-kreado

 
Konfuza kreado.
Forte influita de literaturo kaj etimologio.
Demokratia kaj ampleksa.
Forte influita de praktikeco.
 

Noveco

1887. Tute nova law diversaj aspektoj.
 

Komputila uzebleco

 
Meza.
Prezentas sennombrajn problemojn.
Altega.
Optima.
 

Uzo de lingvistikaj "protezoj"

 
Granda.
Difinita artikolo.
Nenia.
Ne.
   

Interlingvistika bazo

 
Tre malgranda. Granda.
   

Aŭtoro

 
Oftalmologisto. 
Disponis limigitajn rimedojn ĉar  lingvistika scienco praktike ne ekzistis.
Estis tro influita de E
ŭropo.
Eks-esperantisto. 
Studis Interlingvistikon, programo-teknikon, informadikon, Interneton.
Monde influita.
 

Disvastigo

 
Improvize, depende de sindonaj personoj.
Sen profesiismo kaj sperto.
Fokusoj disaj: idealo, religio, naciismo, kc.
Laŭ profesie, surbaze de universitatoj, entreprenoj, asocioj, surmerkatigo.
Fokuso: praktika solvo.
 

Demokrateco

 
Tro limigita. Lingvistoj kaj aliaj interesuloj ekde 1999 havas oportunon perfektigi la projekton.
 

Ricevitaj kunlaboroj

 
Precipe de Eŭropo. De la tuta mondo.
 

Historia malsimpatio

 
Granda. Preskaŭ nenia.
 

Streĉo al parolantoj ne eŭropaj

 
Granda. Ne konsiderinda.
 

Lerno-tempo

 
Meza. Tre mallonga.
 



          

          Konu mian historion, samideano!
                    

          B. Egon Breitenbach
          Eks-esperantisto kaj kreanto de Fasile21

        En 1974 mi eldonis A Língua das Nações, verkita en la portugala lingvo, por diskonigo de Esperanto.

        Sep jaroj poste partoprenis la 66-an Universalan kongreson, kiam mi ĝuis la privilegion konatigi kaj interparoli kun samideanoj el kvar dek landoj, precipe ĉinaj kaj japanaj, ĉiuj tre afablaj kaj simpatiaj - tiu jara Revuo El Popola Ĉinio eĉ publikigis mian foton!

        Jes, dum multaj jaroj Esperanto tenis mian entuziasmon kaj miajn klopodojn por pli bona mondo. Do nature mi publikigis multajn artikolojn pri Esperanto. Eĉ en televidstacioj oni intervujis min pri Esperanto. Eĉ prezidanton de loka poresperanta societo mi estis elektita.

        Ĝis nun mi amas Esperanton. Tamen, ju pli pasis la tempo, des pli mi enprofundiĝis en la studadon pri Interlingvistiko kaj, kvankam admiris la verkon de la Majstro, mi aŭdacis imagi kion Zamenhof (1859-1917) povos krei se li vivus en la nuno, se li havus je sia dispono estantajn informojn kaj helpo-fontojn!

        Iom post iom, inspiro komencis superregi mian energion, celinte la punkton kie ĝi transformiĝis en moralan memdevigon, super ĉio. Se mi havis tiom da motivoj, kial ne ĝin fari? Reale, la ideo, por mi aŭdaca, transformiĝis en determinon.

        Post longaj jaroj dedichitaj al adaj studoj, esploro kaj laboro, la rezulto, la Versio de Fasile21 por Gvidantaro estas antaŭ Viaj okuloj. Mi ĝin faris!

        Nun estas via la oportuno, kara leganto. Vi legu, cerbumu, akceptu, malakceptu, ellaboru, provu kompreni, momente ne komprenu (certe kaj plie pro mia kulpo mem), relegu, repensu, longe kalkulu, forgesu, rememoru, kaj mirinde agordu laŭ mia frekvenco kaj, finfine, juĝu! Vi mem! Ne aŭskultu la perantajn malverojn kaj ŝablonojn. Ne permesu al vi malbonon. Vi ne bezonas perantojn por ekkoni la veron. La homo, dum jaroj pasas, vidas sian certeco-provizon ŝrumpi. Sed mi estias konvinkitaj, tutpure kaj kristal-klare, ke mi faris plej bone laŭ mia povo. Alie, mi tute certas ke kune ni povas kaj kapablas konstrui idealan lingvon. Mi daŭre amas la Ideon Solvi la Problemon...

        Bedaŭrinde kelkaj personoj missimpligis la aperon de Fasile21. Urĝece ili disvastigas tiun mistrakton ke Fasile21 estas nura "plibonigo de Esperanto". Tute ne! Fasile21 ja estas la plibonigo de ĉiuj projektoj aperintaj en fonto-verkoj utilaj dum mia studado.

        Rimarku: simple plibonigi Esperanton ne validas la penon. Sed laŭ monda, demokratia, ĝisdata, lingvistika, bonvolema kunlaborado krei tre povan, altnivelan (minimumitan en la devoj - maksimumitan en la ebloj) efikan pensilon kiun ĉiuj planedanoj havos la eblecon lingve aplikadi... Ja validas la penon kaj riskon!

        Oportuno por interŝanĝo kaj perfektigo, Homaro fine havas je sia dispono novegan solvo-projekton kontraŭ komunika malfacilo inter alilingvuloj. Ne trudite, preta kaj netuŝebla, sed prezentata kun oportuno por diskutado kaj perfektigo ĝis fina pretigo, demokratie kaj laŭ saĝa interkonsento.

        Pro globeca naturo de laboro farenda, en kontakto kun laborantoj kaj simpatiantoj el nekalkuleblaj lingvoj, de nun la lingvo adoptita estas la sama prezentita en chi tiu laboro: Fasile21! Tute klare, estas grave ke ĉiuj akompanu kun atento la ŝanĝojn kiuj okazos ĝis ĝia kompletigo.

        Pro la jam sufiĉe konataj avantaĝoj kun rilato al aliro, integriĝo kaj rapideco por informo-trafiko, mi elektis la interneton kiel preferatan ilon por agado kaj perfektigo de la projekto. Rilate al kopi-rajtoj, mi ilin detenos nur pro kontrolo-povo. Laŭ tempo-paso, mi rezignos pri ili.

        Post multaj jaroj da laborado kaj perfektigo, pasintan jaron ni finkreis la gramatikon. Ĉ
i jare ni prezentas prekaŭ finan version de la gramatiko de Fasile21. Konsekvence, kiel jam anoncite dum antaŭaj jaroj, alproksimiĝas la momento kiam geamikoj kaj apogantoj de Fasile21 renkontiĝos per ĉi tiu nova lingvo.

        Noto: BREITENBACH, B. Egon A Língua das Nações. 1ª ed., Porto Alegre: Ed. do Autor, 1.974.

 


 

          1000 oble pli facile ol english! 

          
    Venontaj paŝ
oj

   

          1. Fasile21 Mezgrada Kurso

         2. Fasile21 Vansi Kurso

         Sukceson! 



          B. Egon Breitenbach
          Kreanto de Fasile21

          

          Farindaj demandoj? 
          Vizitu mian paĝon en FB.
         Ícone do FB
Logo de fasile21

Nia Misio estas ...
... la Sonĝo de Ĉiuj.


          De homoj kaj virinoj kiuj streĉas, laŭlonge de jarcentoj,  
konvinkitaj ke monda kaj inteligenta komunikiĝado EBLAS!

Kopi rayte 2.018 Fasile21